Blog

Ja zeggen, maar nee bedoelen…

Situatie:

Indische dame, woont alleen en zelfstandig. Geen familie om op terug te vallen. Is enkele weken geleden geopereerd en is nu weer thuis.  Ze is dagelijks afhankelijk van de zorg die wij aanbieden. Zij is al haar hele leven erg op zichzelf, trots en straalt een allure uit die een Indisch vrouw betaamt.  Ze heeft aangegeven dat zij het niet prettig vindt om veel verschillende ‘zusters’ over de vloer te hebben omdat zij nog steeds kampt met het overgebleven wantrouwen vanuit het verleden.  Begrijpelijkerwijs houden wij daar rekening mee, en anticiperen onze zorgmomenten daarop.  Laatst nam een collega toch een stagiaire mee,  en hebben zij met zijn tweeën zorg verleend bij deze Indische dame. Mijn collega had nog vóór het binnentreden van haar woning gevraagd of Mevrouw het erg vond dat zij met zijn tweeën kwamen. “Nee hoor kom maar binnen, ik vind het niet erg” had zij geantwoord…  Achteraf bleek dat Mevrouw het toch niet als prettig had ervaren en liever alleen bekende en vertrouwde gezichten zag, zo fluisterde ze dat een andere collega toe….

Ja zeggen, maar Nee bedoelen…

Aanvoelen:

Je moet het maar aanvoelen, zo als niet Indische…  Mijn collega die samen met de stagiaire kwam begreep er helemaal niks van. ‘Maar ze zei tóch dat ze het niet erg vond? Hoe leg je het een collega van niet Indische komaf uit, dat het niet gaat om wat ze zeggen maar dat je eigenlijk moet aanvoelen wat ze bedoelen? Het letten op de non verbale communicatie, het gevoel wat waarneembaar is…  Het is haast niet uit te leggen, het is een gegeven dat de Indische cultuur een cultuur van bescheidenheid is, een cultuur dat jou geen “Nee”wilt verkopen want dat is naar onze adat onbeleefd.  Nee zeggen kan de vragende partij teleurstellen, kwetsen zelfs.. en dat willen wij vermijden.

Beleefdheidsvormen:

In het oude Indië en in veel Indische gezinnen hier in Nederland heerst die beleefdheidsvorm nog steeds.  Wanneer er ons iets gevraagd wordt zullen wij bijna altijd “ja”zeggen (of wij het ook daadwerkelijk doen is een tweede)  maar nee verkondigen is vooral bij de voorgaande generaties haast ondenkbaar.  Behalve als ons iets wordt aangeboden…  wanneer wij iets krijgen of iemand biedt ons iets aan om te doen, dan doen wij het tegenovergestelde.. Gelijk  ja zeggen kan niet! Rakus! Eerst een aantal maal weigeren, “Nee hoeft écht niet! Ach ik kan zelf wel” en dan als het echt niet anders kan, mokkend instemmen met  wat er ons aangeboden wordt.

Het snappen van een Indo:

Hoezo zijn wij Indo’s moeilijk te doorgronden ? Moeilijk te snappen? Voor een buitenstaander kan dat heel raar overkomen.  Wij vinden alles maar goed, en willen nooit wat aannemen.  Een nederige cultuur die in de ogen van anderen, onzeker of zelfs schijnheilig kan overkomen. Want ja, tegen mij zegt ze ‘ja’ maar even later gaat ze haar beklag doen bij anderen. Dan moet ze toch gelijk zeggen wat ze wilt?  Maar dat doen wij niet, de meesten van ons zullen je nooit rechtstreeks een ‘Nee ’verkopen ook al gaat wat je vraagt tegen onze principes of onze wil in.  Je zult er via via moeten achter komen dat wij het eigenlijk niet willen, want jou rechtstreeks teleur te moeten stellen, dat kan gewoonweg niet.

Mijn invulling daarop:

In mijn jeugd was deze vorm van bescheidenheid ook van toepassing, en ik merkte dat dat gedeelte van het Indisch zijn niet strookte met mijn norm. De waarde van bescheiden zijn stond bij mij wel hoog in het vaandel maar de norm die daarop volgde uitte zich bij mij niet in het verdoezelen van wat ik wil. Ik kon er ook op afgestraft worden als ik iets niet wilde, of als ik als kind een cadeau had gekregen en deze niet mocht laten zien aan neefjes en nichtjes want ik mocht niet opscheppen.. Bescheiden zijn…  Ik vond dat de bescheidenheid die mij aangeleerd was mij belemmerde in de wereld waarin ik moest opgroeien.  Op school en met vrienden zei ik ook op alles “ja” met als gevolg dat ik omver gelopen werd door iedereen.  Opgroeien in de Nederlandse cultuur betekende dat ik moest zeggen wat ik vond en waar ik voor stond, anders werd ik met al mijn goede bedoelingen en aangeleerde bescheidenheid misbruikt door mensen die het wel handig vonden dat ik nooit iets weigerde.

Tot op de dag van vandaag heb ik daar wel eens moeite mee. Een “Nee”verkopen gaat gepaard met wat schuldgevoel, maar door met een “Ja”mijn eigen grenzen over te gaan , dat probeer ik mezelf af te leren.  Opgroeien tussen twee culturen kan soms best lastig zijn.. Ik snap de Indische adat, en zal dat ook met alle respect blijven doen. Maar voor mij als derde generatie neem ik mee wat werkt voor mij.. En wat niet werkt probeer ik af te leren. Ik vind het persoonlijk erg belangrijk om duidelijk te zijn in mijn bedoelingen en intenties naar anderen toe. Voor welles nietes spelletjes vind ik het leven te kort.  Na best wel wat jaren die bescheidenheid eigen te hebben gemaakt, wat vaak verward werd met een onzekerheid van mijn kant vond ik dat het tijd werd om mijn eigenheid te tonen.  Gewoon zeggen wat ik voelde en uiten waar ik voor stond. Ook al kon ik mensen daarmee teleurstellen of voldeed ik daarbij niet aan een ideaalbeeld.  En ik moet eerlijk zeggen, het voelde als een bevrijding om te mogen zijn wie ik ben. Van mezelf en voor mezelf.

Met behoud van respect en begrip naar mijn voorouders toe, zal ik bepaalde culturele aspecten zeker meenemen mijn generatie in. Maar tijden veranderen, werelden veranderen en bepaalde aspecten die wel werkten in de tijd van mijn voorouders, dat kan botsen met de huidige tijd en cultuur waarin ik opgroei.  Dus neem ik beetjes mee die bijdragen aan mijn groei, en laat ik beetjes varen waarvan ik het gevoel heb dat dat niet meer past.

31 gedachten over “Ja zeggen, maar nee bedoelen…”

    1. Als belanda en getrouwd met een indo ken en herken ik dit gedrag wel , overigens is hij als indo niet zo, er zijn echt wel uitzonderingen ook onder indo’s, zelf ben ik niet zo en ik ben blij dat jij je eigen vorm hebt gevonden, voor echte buitenstaanders kan dit gedrag knap lastig zijn, en vaak niet worden begrepen.

      Like

      1. Beste Jessica het heeft mij twintig jaar van mijn leven gekost om hier mee overweg te kunnen het is me niet gelukt elke keer weer als ik dacht we zitten op een lijn samen maar nee hoor ik had het weer verkeerd begrepen,ik belanda mijn overleden man Indo zoveel liefde,pijn en tijd verspild jammer het had zo mooi kunnen zijn,het is niet het woordje ja of nee het is de kunst op dat moment lichaamstaal te kunnen lezen.
        Bedankt Jessica voor u uitleg.
        Mvg mimi de koning

        Like

  1. Dank je voor je artikel. Je verwoordt zo goed een thema waar ik nog dagelijks mee worstel. Ik ben nu bijna 55 en ik vrees dat ik het nooit zal afleren. Ik woon en werk nu in Spanje en daar wordt de indische bescheidenheid inderdaad opgevat als onderdanigheid. Als er gevraagd wordt waarom je zo bent en je probeert het uit te leggen, stuit je vrijwel altijd op onbegrip. Dus….. ach, laat maar.

    Like

    1. Dag Sandra,
      Bedankt voor je reactie, hier in Nederland heerst er nog een vrij grote Indische cultuur en wij kunnen ons bij onbegrip wenden tot een mede Indo die het wél snapt 😉 Vind jij in Spanje waar je woont, een beetje aansluiting daarin? Het lijkt mij erg lastig om daarin alleen te staan… Jezelf continue moeten verantwoorden… En een typische Sudah ál Indo reactie is ook héél herkenbaar, maar toch… Het lijkt me erg lastig voor je.

      Like

  2. wat heb je dat helder en zorgvuldig beschreven, Jessica .. herkenbaar inderdaad, maar ook prachtig hoe jij je eigen weg daarin vindt/gevonden hebt .. ook dat vind ik herkenbaar en zoals je het hebt verwoord ook zeer inspirerend .. merci!
    ..

    Like

  3. Hi Jessica!
    Herkenbaar, dat wel. En weet je, dat we hiermee in het Oosten juist voordeel hebben! We kunnen namelijk probleemloos omschakelen, naar het voor hier ondergewaardeerde schijnheilige gedrag, waarmee we daar juist verder komen bij de mensen, écht contact maken, en hen respectvol in hun waarde kunnen laten…! Maffe plek, de aarde… zo tegenstrijdig…

    Like

    1. Hallo Karen,
      Klopt helemaal! Het maakt ons zeker flexibeler in de omgang, en wij kunnen ons gedrag aanpassen en afstemmen op de emotie van de ander. Dat stukje échte contact ervaar ik ook, en dat is zó waardevol. Ik ervaar het in mijn contact met de bewoners van de eerste generatie, respect en mensen in hun waarde laten, aanvoelen en bescheiden daarin zijn… Het tegenstrijdige van de tijd van nu is dat die bescheidenheid ook een keerzijde kan hebben in de omgang met generatie genoten. Dat adat zit niet ingebakken in de Nederlandse cultuur, en is daarom soms best moeilijk om je daarop aan te passen. Deze tijd vereist soms een hardere opstelling en het tijdig begrenzen van jouw eigen stukje.. Anders gaan ze daarmee aan de haal 🙂 Gelukkig delen we dit stukje wel onder de Indo’s en kunnen wij elkaar begrijpen zonder te veel hoeven uit te leggen.

      Like

  4. Goed geschreven en ook voor mij heel herkenbaar! Vooral het schuldgevoel wanneer je ‘nee’ zegt, inmiddels 2 burnouts verder..maarja..het zit diepgeworteld hè?! 😉

    Like

    1. Dag Sylvia,
      Dank voor je reactie, fijn dat het zo herkenbaar is maar vervelend om te horen dat je nog steeds kampt met de pijnpunten ervan. Ook ik heb dat mogen ondervinden, maar op een gegeven moment is genoeg genoeg. Het punt komt dat je voor jezelf moet kiezen, hoe moeilijk en op hoeveel weerstand je stuit ook… Ik ervoer daardoor veel onbegrip van mijn familie, maar mijn Indische binding hangt niet af van de goedkeuring van familie, het zit in mijn eigen adat verweven. Ik wens je het aller beste!

      Like

      1. Dank voor je reactie Jessica! We moeten inderdaad allemaal onze eigen weg volgen in het leven, onze eigen identiteit vinden, die al best gecompliceerd in elkaar zit met een ratjetoe aan oosterse en westerse invloeden 😉

        Like

  5. Lang geleden al heb ik ontdekt dat mijn “bescheidenheid” alleen goed was voor een ander, niet voor mijzelf’. Ik hou trouwens zèlf van duidelijkheid: als je jezelf niet laat zien, hoe kan een ander je dan leren kennen ? De verguisde, wat brutale, over straat swingende surinaamse jongeling zie ik liever dan een tuttige, afkeurend kijkende `beschaafde` , zg. `bescheiden`dame. Doe af dat juk ! Ik ben zelf Indo en vind dat je zoveel mogelijk blijheid moet uitstralen en je leven voluit leven !

    Like

    1. Hallo Dhila
      Ik ben het helemaal met je eens, jezelf zijn… Genieten van alles wat je kunt zijn en bent.
      Het leven opzuigen en ervaren en je niet kleiner voordoen in het kader van bescheidenheid.
      Maar ik vind het wel een dingetje hoor, ik ben het mijzelf echt aan het afleren, een cirkel die doorbroken moet worden omdat het zo ingebakken zit in de culturele opvoeding 🙂

      Like

  6. Ik ben opgegroeid bij Indonesische en Molukse mensen dus heb vanuit daar alles mee gekregen.
    Ja zeggen nee bedoelen ken ik maar al te goed! En daardoor proberen mensen vaak een loopje te nemen door de bescheidenheid die ons is aangeleerd.
    Ben misschien grotendeels belanda, maar de echte Indo/Molukse dingen zitten er wel in bij me !

    Liked by 1 persoon

  7. Hoi Jessica, wat kan ik mijzelf enorm vinden in wat je schrijft ik heb helaas nog veel moeite om nee te zeggen ondanks dat ik 42 ben. Zelfs als ze weer voor de zoveelste keer aan de deur wat willen verkopen lukt het me niet om direct te zeggen dat ik geen interesse heb en luister geduldig naar hun verhaal en met soms de bijkomende abonnementen alweer ondertekend 😁 😕 bedankt voor dit goed geschreven stuk ik zal het aan mijn Belanda vrienden laten lezen….misschien leren ze ervan 😉

    Like

    1. Hallo Mies,
      Ik zit jouw reactie met een glimlach te lezen, want heel herkenbaar!!
      Haha, het voelt zo onbeleefd om verkopers/mensen die wat van je willen niet uit te laten praten he…
      Soms kunnen mensen het nu eenmaal zó mooi brengen, en een goed verhaal is nu eenmaal een goed verhaal… Achteraf bedenk je je dan pas: “Hmm… ben ik er weer ingetuind 🙂
      Ach, al doende leer je … Ik heb al een aantal mensen een flinke ‘NEE” kunnen verkopen, en het voelt toch stiekem ook wel goed om voor jezelf te kiezen 🙂

      Like

  8. Ik herken dit absoluut uit mijn oude omgeving, maar duidelijkheid is ook gekoppeld aan eerlijkheid. Ik heb vaak in mijn omgeving gezien dat hierdoor mensen vast lopen met zichzelf, in relaties en ontwikkeling. Want je mag/wilt eigenlijk niet zeggen wat jij vind. Vaak is dit gekoppeld aan het feit dat je als kind geen tegenspraak mag geven. Als je ouder bent mag je nog steeds geen tegenspraak ( onder tussen is het al een mening van een volwassen) geven tegen de ouderen. Want dat is onbeschoft terwijl je het met respect doet. Mijnsinziens gaat dit je hele leven door en roest het alleen maar vast. Later begreep ik de tekst: ” laat uw Ja, ja zijn en uw Nee, nee.

    Like

  9. Beste Rico
    Het is een controversieel onderwerp die ik eigenlijk heel graag wil aankaarten.
    Het vast lopen door een aspect van een culturele opvoeding die in deze tijden/maatschappij eigenlijk niet meer werkt.
    Ik vind het een treurige gedachte die je schetst, dat dit een leven lang doorgaat en vastroest…
    Ik denk dat, zeker nu wij het besef hebben wat de pijnpunten zijn, dat wij die cirkel kunnen doorbreken. Voor ons zal het een behoorlijke verandering van patronen zijn, maar de generatie die ons opvolgt kunnen daar dan weer wel de vruchten van plukken.
    Wij hangen een beetje tussen de generaties in ( ik weet niet welke generatie jij bent).
    Het onvermogen om emoties en eigenheid te tonen zijn een beetje de resten die wij mee hebben gekregen, ook ik liep daar tegen aan. En in sommige opzichten nog steeds.
    Maar ik ben niet van plan dat in stand te houden 🙂
    Tijd voor een verandering en een nieuwe invulling aan het Indische adat te geven 🙂

    Like

  10. Wat mooi geschreven, Jessica! En oh zo herkenbaar … Blijft lastig af en toe! In het verpleeghuis waar ik werk (Rumah Kita, verpleeghuis voor Indische en Molukse ouderen in Wageningen) zie ik dit ook regelmatig gebeuren!

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s